28 okt Nieuwe Toolbox helpt onderwijsprofessionals op weg
Een nieuwkomersleerling komt bij jou op school. Waar begin je? Waar moet je rekening mee houden? En hoe weet je of je de juiste dingen doet? Sinds september 2026 is er de toolbox voor nieuwkomers in het primair onderwijs. De toolbox helpt leerkrachten, intern begeleiders en kwaliteitscoördinatoren op weg met informatie en praktische tips. Je hoeft daarbij niet alles in één keer te weten of te kunnen. De toolbox helpt je juist om stap voor stap te kijken wat een leerling nodig heeft.
De toolbox is ontstaan vanuit een duidelijke behoefte in de praktijk. Marga Smets, begeleider inclusief onderwijs bij SWV PO 30 06, en Debby Kanters, intern begeleider en ambulant coach bij nieuwkomersschool NKS de Horizon van Stichting Verdi, vertellen hoe de toolbox tot stand kwam en hoe je hem als onderwijsprofessional kunt gebruiken.
Van veel informatie naar duidelijke handvatten
De aanleiding voor de toolbox kwam uit de praktijk. Er waren veel vragen over de begeleiding van nieuwkomersleerlingen. Vooral de overstap van een taalklas naar een reguliere basisschool kan lastig zijn. Sommige scholen hebben hierin al veel ervaring, terwijl andere scholen maar af en toe een nieuwkomersleerling in de klas krijgen.
Aan informatie over nieuwkomersonderwijs is tegelijkertijd geen gebrek. Er is juist heel veel beschikbaar. Dat maakt het voor een leerkracht soms moeilijk om te bepalen waar te beginnen en welke informatie bruikbaar is. Debby omschrijft de toolbox daarom als “een trechter waarin alle beschikbare informatie wordt teruggebracht tot wat relevant en effectief is gebleken in de praktijk.”
De toolbox moet vooral richting geven. Niet alleen door praktische tips te bieden, maar ook door uit te leggen waarom bepaalde keuzes belangrijk zijn. Alle kennis in de toolbox is volgens Marga evidence based.
Kennis en praktijk komen samen
Aan de toolbox werkten verschillende onderwijsprofessionals mee. Marga verzamelde veel informatie en onderzocht in de praktijk waar scholen behoefte aan hadden. Mandy, locatiecoördinator van NKS de Horizon, dacht in een eerdere fase mee vanuit de schoolpraktijk. Later sloot Debby aan. Zij keek onder andere hoe de uitgebreide informatie praktisch en werkbaar kon worden gemaakt voor leerkrachten.
Daarbij bleef de samenwerking niet beperkt tot NKS de Horizon en SWV PO 30 06. Ook Elma Koenders van taalklas ’t Talent in Schijndel is betrokken. Deze taallocatie ligt net als nieuwkomersschool De Horizon in Meierijstad, maar valt onder een ander samenwerkingsverband. Samen is gekeken wat op beide locaties werkt en hoe de toolbox daarop kon aansluiten.
Juist die combinatie van verschillende perspectieven was waardevol. Debby: “Daarom is die samenwerking ook zo fijn geweest.”
Meteen aan de slag in de praktijk
De toolbox is bedoeld voor leerkrachten en voor intern begeleiders, kwaliteitscoördinatoren en andere onderwijsprofessionals. Zo staat er informatie in over hoe de overstap van een nieuwkomersschool naar regulier onderwijs in zijn werk gaat. Voor leerkrachten zijn er tips en ideeën in te vinden wat belangrijk is in de begeleiding van deze kinderen. Denk bijvoorbeeld aan cultuur- en traumasensitief onderwijs, maar ook het erkennen en inzetten van de moedertaal. Ook als je nog nooit een nieuwkomersleerling hebt begeleid, kun je de toolbox gebruiken. Zo zet je direct de juiste dingen in, waardoor zowel leerkracht als leerling een sterke start maakt.
Je hoeft hem daarbij niet van voor naar achter te lezen. Debby adviseert om vooral te kijken naar wat je op dat moment nodig hebt: “Ga op zoek naar de informatie die je wil hebben.” Marga vult aan: “Doe het stap voor stap en probeer niet alles tegelijk te willen en te kunnen.”
De onderwerpen zijn heel praktisch. Denk bijvoorbeeld aan een goede intake, de inzet van de moedertaal, klankonderwijs, woordenschat, schooltaal en het visueel maken van taal. Ook staan er linkjes in naar aanvullende informatie en materialen.
Soms kan een kleine stap al verschil maken. Krijg je morgen een nieuwkomersleerling in de klas? Dan noemt Marga als voorbeeld dat je het kind in de moedertaal welkom kunt heten. Daarmee zoek je vanaf het eerste moment de verbinding.
Dat soort praktische handvatten moeten leerkrachten vooral vertrouwen geven. Debby: “Dat leerkrachten niet meer het gevoel hebben dat ze het zelf moeten uitzoeken of dat ze maar wat aan het doen zijn. Dat ze echt weten: wat ik hier nu doe, dat is goed. En dat ze ook zien dat het werkt en begrijpen waarom het werkt.”
De toolbox blijft in ontwikkeling
De toolbox staat sinds september online en is dus nog nieuw. De komende tijd hopen Marga en Debby dat de toolbox actief gebruikt gaat worden, ook door andere stichtingen en scholen. De toolbox blijft in ontwikkeling op basis van reacties uit de praktijk of nieuwe inzichten uit onderzoek. “De toolbox is dus niet vaststaand maar een dynamisch document,” zegt Marga.
Wil je weten wat de toolbox jou kan bieden bij de begeleiding van een nieuwkomersleerling? Bekijk de Toolbox NT2 op de website van NKS de Horizon.
